Blog - Glossa

27 May 2026 #çeviribilim #antoineberman

Çevirinin Görünmez Katliamı: Antoine Berman ve On İki Biçim Bozucu Eğilim

Fransız çeviribilimci Antoine Berman'ın "Olumsuz Çözümleme" (Negative Analytic) kuramı üzerinden, yazınsal çevirilerde kaynak metnin dilsel ve kültürel öznelliğini farkında olmadan yok eden 12 biçim bozucu eğilimi saf çeviribilimsel bir düzlemde inceliyoruz.

@Murat BATAK Oku

27 May 2026 #çeviribilim #metinçözümlemesi

Çeviri Amaçlı Metin Çözümlemesi ve Yapay Zeka: Algoritmalar Metnin Bağlamını Nasıl Çözer?

Christiane Nord'un işlevsel çeviri kuramının en önemli yapı taşlarından biri olan "Çeviri Amaçlı Metin Çözümlemesi" modelini yapay zeka çağına entegre ediyoruz. Büyük dil modellerinin (LLM) metin içi (intratextual) ve metin dışı (extratextual) faktörleri çözümleme yeteneğini ve sınırlarını teknik olarak inceliyoruz.

@Murat BATAK Oku

27 May 2026 #felsefe #dilbilim

Metin Sökümünden Algoritmalara: Derrida ve LLM Metinleri

Jacques Derrida'nın yapıbozumculuk (deconstruction) felsefesinin, yapay zekanın bir metni parçalara ayırıp yeniden üretirken ortaya çıkardığı anlam boşlukları ve dilin istikrarsız yapısıyla olan çarpıcı ilişkisini post-yapısalcı bir düzlemde inceliyoruz.

@Murat BATAK Oku

27 May 2026 #dilbilim #collocation

Eşdizimlilik (Collocation) ve Yapay Zeka: Kelimelerin Arkadaşlığı

Dilbilimde kelimelerin yan yana gelme eğilimini inceleyen eşdizimlilik kavramının, büyük dil modellerinin (LLM) istatistiksel sonraki kelime tahmin mekanizmasıyla olan çarpıcı benzerliğini teknik ve anlambilimsel boyutlarıyla ele alıyoruz.

@Murat BATAK Oku

27 May 2026 #çeviribilim #postediting

Çeviride Post-Editing Çağı: Prompt Mühendisliği Yeni Çeviribilim mi?

Yapay zekanın çeviri sektörünü kökten dönüştürmesiyle birlikte, geleneksel mütercimlik mesleğinin "Post-Editing" (Makine Çevirisi Sonrası Düzelti) ve yapay zeka sistemlerini yönetme uzmanlığına evrilmesini, bu sürecin çeviribilimsel arka planıyla inceliyoruz.

@Murat BATAK Oku

27 May 2026 #dilbilim #sapirwhorf

Sapir-Whorf Hipotezi Yapay Zeka Çağında: AI Düşündüğü Dilin Kültürünü mü Alır?

Dilbilimsel görelilik ilkesinin modern büyük dil modelleri üzerindeki yansımalarını inceliyoruz. İnternetteki İngilizce ağırlıklı verilerle eğitilen bir yapay zekanın, Türkçe veya başka bir dilde düşünürken batılı bir kültürel önyargı (bias) taşıyıp taşımadığını felsefi ve teknik boyutlarıyla masaya yatırıyoruz.

@Murat BATAK Oku

27 May 2026 #latince #eskidiller

Ölü Bir Dili Canlandırmak: LLM'lerin Latince ve Eski Metin Hafızası

Yaşayan dillerin ötesinde, yapay zekanın Latince, Antik Yunanca veya Göktürkçe gibi diller üzerindeki morfolojik başarısını, bu başarının arkasındaki örüntü matematiğini ve dijital beşeri bilimlerdeki (Digital Humanities) devrimsel rolünü inceliyoruz.

@Murat BATAK Oku

27 May 2026 #dilbilim #tokenization

Türkçe Eklemeli Dillerde Tokenization Çilesi: Yapay Zeka Neden Tıkanır?

Türkçe gibi sondan eklemeli dillerin morfolojik yapısının yapay zeka modellerindeki tokenization (parçalara ayırma) algoritmalarıyla imtihanını ve bu durumun maliyet, hız ve anlambilim üzerindeki etkilerini teknik boyutuyla ele alıyoruz.

@Murat BATAK Oku

27 May 2026 #çeviribilim #manipülasyonokulu

André Lefevere ve "Yeniden Yazım" Olarak Yapay Zeka Çevirisi

Manipülasyon Okulu'nun öncülerinden André Lefevere'in "Yeniden Yazım" (Rewriting) teorisini yapay zeka çağına taşıyoruz. Büyük dil modellerinin (LLM) çeviri süreçlerinde ideolojiyi, estetik normları ve teknolojik hami (patronage) ilişkilerini nasıl algoritmik olarak yeniden ürettiğini inceliyoruz.

@Murat BATAK Oku

27 May 2026 #çeviribilim #skoposteorisi

Yapay Zeka ve Skopos Teorisi: LLM'ler Çevirinin Amacını Anlayabilir mi?

Hans Vermeer'in Skopos Teorisi ışığında, modern büyük dil modellerinin (LLM) erek metnin işlevine ve hedef kitleye göre nasıl dinamik çeviri stratejileri geliştirebildiğini ve prompt mühendisliğinin algoritmik bir "skopos" yaratmadaki rolünü inceliyoruz.

@Murat BATAK Oku